منو ها

زندگینامه کوتاه مریم میرزاخانی

1396/06/02
اولین ایرانی و اولین زن برنده جایزه فیلدز ریاضی (معادل جایزه نوبل در ریاضی)، استاد ریاضی دانشگاه استنفورد، عضو خارجی آکادمی علوم فرانسه و آکادمی فلسفه آمریکا و عضو آکادمی علوم آمریکا گوشه ای از افتخارات مریم میرزاخانی است.
مریم میرزاخانی، اولین ایرانی و اولین زن برنده جایزه فیلدز ریاضی (معادل جایزه نوبل در ریاضی) در 13 اردیبهشت 1356 در تهران متولد شد. پدرش احمد میرزاخانی مهندس برق و رئیس هیأت مدیره مجتمع آموزشی نیکوکاری رعد بود. او به همراه دو برادرش علی و آرش و خواهرش لیلا در خانوادهای صمیمی دوران کودکی خود را گذراند. والدین او برای ایجاد شرایط آماده برای پیشرفت فرزندان خود تمام تلاش خود را کردند و از همان کودکی به آنها فهماندند که داشتن یک زندگی رضایت بخش و شاد از بدست آوردن شهرت و موفقیت مهم تر است.او در دبیرستان فرزانگان که جزء دبیرستانهای ویژه تیزهوشان برای دختران بود تحصیل کرد و در این دوران با صمیمی ترین دوست خود، رویا بهشتی (استاد ریاضی دانشگاه میزوری) آشنا شد. علاقه او به ریاضیات ابتدا در دبیرستان، تحت تأثیر معلمانی همچون آقای نیوشا در فرزانگان ایجاد شد.در سال 1994 و 1995 او به همراه رویا بهشتی اولین دختران عضو تیم المپیاد ریاضی ایران بودند. او موفق شد که در هر دوبار مدال طلای مسابقات را به دست بیاورد و در سال 1995 نمره کامل مسابقه را از آن خود کند.
از سال 1374 تا 1378 او در دانشکده علوم ریاضی دانشگاه صنعتی شریف دوران کارشناسی خود را گذراند. او در زمانی که هنوز دانش آموز بود اولین مقاله علمی خود را با کمک دکتر محمودیان در نظریه گراف چاپ کرد و در دوران کارشناسی خود دو مقاله دیگر در گراف و جبر خطی به چاپ رساند. او از حادثه تصادف اتوبوس سال 1376 که منجر به کشته شدن 7 دانشجوی نخبه ریاضی شد جان سالم بدر برد.
در حالیکه هنوز دانشجوی کارشناسی بود به همراه رویا بهشتی کتاب نظریه اعداد که از مراجع اصلی آمادگی برای المپیادهای ریاضی است را تألیف کرد.
بعد از فارغ التحصیلی از دانشگاه صنعتی شریف برای ادامه تحصیل راهی دانشگاه هاروارد در آمریکا شد و در سال 1383 دکترای خود را در ریاضی تحت نظارت کرت مک مولن (برنده جایزه فیلدز 1998) اخذ کرد.
رساله دکترای او انقلابی در شاخه خود ایجادکرد و در مدت زمانی کوتاه او را به یک ستاره در دنیای ریاضی تبدیل کرد. رساله او در مورد سطوح ریمانی و فضای پیمانه ای این سطوح با گونای مشخص و تعداد مؤلفه های مرزی مشخص بود. در این رساله او یک فرمول مجانبی برای حجم این فضاهای پیمانه ای به صورت یک چند جمله ای که بصورت بازگشتی بدست می آمد، ارائه کرد و توانست اثبات جدیدی از یکی از حدسیات وتین- وفا بدست آورد. نتایج رساله او به صورت سه مقاله در بهترین مجلات ریاضی به چاپ رسیدند.
او سپس به نظریه دینامیکی فضاهای پیمانه ای علاقمند شد و به همراه اسکین و محمدی نتایج مهمی بدست آورد که نشان می داد که بعضی از نتایج راتز برای فضاهای پیمانه ای نیز صادق هستند.
از سال 1383 تا 1387 او استاد دانشگاه پرینستون و عضو تحقیقاتی موسسه کلی بود و در سال 1387 به عنوان استاد ریاضی در دانشگاه استنفورد استخدام شد.
او موفق به دریافت جوایز متعددی در ریاضیات شد. در سال 1388 جایزه بلومنتال، در سال 1389 جایزه ساتر، در سال 1393 جایزه تحقیقاتی کلی و در سال 1393 موفق به کسب جایزه فیلدز به خاطر نتایج او در زمینه دینامیک و هندسه سطوح ریمانی و فضاهای پیمانه ای آنها شد. او اولین ایرانی و اولین زن در تاریخ 80 ساله ای این جایزه است که موفق به دریافت این جایزه شده است.
او در سال 1394 به عنوان عضو خارجی آکادمی علوم فرانسه و آکادمی فلسفه آمریکا و در سال 1395 به عنوان عضو آکادمی علوم آمریکا انتخاب شد.
مریم در سال 1384 با یان وندراک، ازدواج کرد و دخترش آناهیتا در سال 1389 بدنیا آمد.
مریم میرزاخانی در 23 تیرماه 1396 در سن 40 سالگی بعد از سالها مبارزه با بیماری سرطان در بیمارستانی در کالیفرنیا درگذشت. روحش شاد و یادش گرامی.

با تشکر از دکتر جعفری عضو محترم هیات علمی دانشکده ریاضی دانشگاه صنعتی شریف، که زحمت تهیه این متن را تقبل کردند.